Mardin “Kızıltepe-Bozhöyük” Yöresinde Beden İşaretleri
——————————————————————————–
Mardin “Kızıltepe-Bozhöyük” Yöresinde Beden İşaretleri
Dr. Mehmet Hazar*
0. Giriş:
Bedenlere eski çizgilerle yeni anlamlar yükleyen dövme (teocantattoo piercing), kökeni tarihin derinliklerinde
saklı, inanca dayanan bir sanat formudur. Bir başka deyişle, yazısı kutsal kitap gibi vücutta
olan sözsüz iletişim tekniğidir. dövme (teocantattoo piercing), bedene uyumlu bir boya maddesinin ömür boyu
çıkmayacak biçimde derinin alt yüzeyine desenler halinde nakşediliş sanatıdır. Bu yüzden
dövme (teocantattoo piercing)ye beden işaretleri diyorum. İşaret harften daha eskidir. Onun bu arkaikliğinde bir
gizem yatmaktadır. Hatta dövme (teocantattoo piercing), bir amblem ve kimliktir. Zaman zaman soyluluğun,
köleliğin, askerliğin, ergenliğin, ahlaksızlığın, erdemliliğin, bir kabileye aidiyetin ve
kötülüklerden arınmanın ifadesi olmuştur. Artık dövme (teocantattoo piercing) bölgesel motif, inanç olmaktan
çıkmış; süs, moda, sanat haline gelmiştir. Şamanizm, Paganizm, Animizm, Sabilik, Taoizm,
Budizm, Maniheizm ve Zerdüştlük gibi inanışların izlerini taşımaktadır.
Pigdogramları (resim yazılarını) dövme (teocantattoo piercing)de bulabiliriz. dövme (teocantattoo piercing); Herodotus, gezgin kaşif
Marco Polo, James Cook ve Profesör Kindler Spindler tarafından belgelenmiştir. dövme (teocantattoo piercing)nin
ilk izlerine Avusturya’da, İtalya’da, Yunanistan’da, Anadolu’da, Mısır’da, Cezayir’de,
Afrika’da, Okyanusya (Markiz, Samoa) adalarında, Yeni Zellanda’da, Amerika’da,
kutuplarda ve Japonya’da rastlanmıştır. Kazak ve Kırgız Türklerinin kültürlerinde de oldukça
eski ve yerleşiktir. İskit kurgan buluntularında doğadaki mücadeleyi anlatan hayvan motifleri
görülmektedir. Türkiye’de ise değişik yörelerde, daha çok Güneydoğu Anadolu bölgesinde bir
yaşlı âdeti olarak devam ettirilmektedir. Şehirlerde ise gençler arasında bir moda olarak
yaygınlaşmıştır. Günümüzde dövme (teocantattoo piercing)cilik, ressam ve hekimlerin kontrolünde yapılması
gereken bir meslek haline gelmiştir.
Bu çalışmada Bozhöyük’te tespit edilen dövme (teocantattoo piercing)ler üzerinde duruldu. Resimleri çekilen
kaynak kişilerin beden işaretleri ve düşünceleri irdelendi.
1
Buradaki beden işaretleri ile runik
işaretler arasındaki benzerliğe dikkat çekildi. Ayrıca, dövme (teocantattoo piercing)nin tarihçesi, yapıldığı yer,
* Dicle Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Öğretim Görevlisi,
Diyarbakır, mhazar@dicle.edu.tr.
1
Yönetmen İlhan Bakır’ın bir Ada Film Atölyesi olan Beden Ayetleri Belgeseli gibi biz de kaynak kişilerin
resimlerini kaydettik.
——————————————————————————–
yapılış şekli, yapılış nedeni ve küçük bir sözlüğü verildi. Daha sonraki araştırmalar için ise
kaynaklar da eklendi.
1. dövme (teocantattoo piercing)nin Tarihçesi:
“Avusturya-İtalya sınırında bulunan buz adamın dövme (teocantattoo piercing)li olduğu Ekim 1991’de Prof.
Dr. Kindler Spindler tarafından açıklandı. Japonya’daki balçıktan dövme (teocantattoo piercing)ler M.Ö. 5000’li
yıllara dayanıyor. Kamış ve yaprak boyalarıyla yapılmış Mısır mumyalarındaki dövme (teocantattoo piercing)ler ise
M.Ö. 2000’li yıllara aittir.
Antik Trok kavmi dövme (teocantattoo piercing)yi asalet nişanesi sayarken; eski Yunanlılarca ahlaksılık
sayılıyordu. Roma da suçlu ve köleleri tanımaya yarardı. Amerika ( Meksika, güney ve kuzey
Amerika yerlileri, Kızılderililer) kıtasında yerliler arasında dövme (teocantattoo piercing) yaptırma işleminin çok
yaygın olduğu 15.-19. yüzyıllar arasında oraya giden din adamlarıyla birçok tarihçinin
anılarından anlıyoruz.
Kaynaklar, ilk çağlarda kamış ve yaprak boyaları ile yapılan dövme (teocantattoo piercing)lerden söz etmekte,
M.Ö. 2000’lerden kalma Mısır mumyalarında dövme (teocantattoo piercing)lere rastlanıldığını belirtmektedir. Hun
kurganlarında çıkan cesetlerde son derece kıvrak çizgilerle ve dekoratif bir anlayışla yapılmış
düşsel yaratıklar ve koç figürlerinden oluşan dövme (teocantattoo piercing)ler görülmektedir. Dinsel-büyüsel
kaynaklı bu dövme (teocantattoo piercing)lerin is olduğu ihtimali ve deriye şırınga edilmesi ile oluştuğu
düşünülmektedir. Hunlara ait Pazırık kurganında bulunan bir başkana ait cesetten anlaşıldığı
üzere Hunlarda asil ve kahraman kişilerin dövme (teocantattoo piercing) yaptırabildiği, daha sonraları Kazak ve
Kırgızlarda da devam eden bu geleneğin yine kahramanlık niteliği taşıyan bireylere
uygulandığı bilinmektedir. Taşdık ve Altın Yış mezarlarındaki cesetlerin bazı kısımlarındaki
dövme (teocantattoo piercing)ler, av sahnelerini tasvir eder. Antik Trak kavmi dövme (teocantattoo piercing)yi asalet nişanesi sayarken, eski
Yunanlılar için ahlaksızlık damgası gibiydi.” (Bulut 2002: 36-54).
“Kendi uygarlıklarının henüz başlangıç aşamalarını yaşayan özgün topluluklarda
dövme (teocantattoo piercing) yapma işlemi törensel bir nitelik taşır; dövme (teocantattoo piercing)yi yapan kişi bir takım dinsel ve zihinsel
kuralları yerine getirmek zorundadır. Güneş tanrısı Bal’ın isteği üzerine “ilahi ve gizemli bir
kudret edinme” aracı sayılır. M. W. Thomson’a göre Musa Peygamber elleri ve alınlarını
mistik sembollerle süsleyen Araplardan dövme (teocantattoo piercing) adetini ödünç alarak kendi amacı için
kullanmıştır. Katolik kilisesi M.S. 4. yüzyılda “Tanrının imajını bozuyor” gerekçesiyle
Roma’daki köle ve mahkumların yüzüne dövme (teocantattoo piercing) yapılmasını yasaklamıştı. 787 yılında Papa 1.
——————————————————————————–
Hadrinan, vücudun herhangi bir yerine dövme (teocantattoo piercing) yapmayı batıl inanç ve Paganizmi çağrıştırdığı
için tümüyle men etmişti.
Eski Roma’da suçluları ve köleleri tanımaya yarayan dövme (teocantattoo piercing)lere 19. yüzyıl
İngiltere’sinde de rastlanılmaktadır. Cezayirli gemiciler aracılığı ile Osmanlı denizcileri
arasında yaygınlaşan dövme (teocantattoo piercing); XVII. yüzyıldan itibaren Yeniçerilerce bağlı bulundukları
“orta”yı (bölük) simgelemek amacı ile yaptırılmaya başlanmış, Yeniçeri ocağının kapatılışına
dek sürmüştür. İlkel topluluklarda dövme (teocantattoo piercing) yapılırken törenler düzenlenir” (Kadıoğlu 2002).
“Çağlar boyu Avrupa da kaybolan dövme (teocantattoo piercing) geleneği, 19. yüzyıl İngiltere’sinde aniden
canlandı; Kaptan Cook’un 1769’daki ilk seyahatiyle birlikte denizciler arasında yaygınlaşıp
egzotik biçimde renklilik kazandı. Galler Prensi 1862’de kutsal toprakları (Filistin’i) ziyaret
edince koluna bir haç dövme (teocantattoo piercing)si yaptırdı. Kral Edward VII, oğlu George’un 1882’de Japonya
ziyareti sırasında bileğine bir canavar motifi işlendi. Böylece dövme (teocantattoo piercing) İngiltere’de krallık
fermanı ile onaylanmış oldu.
Bazı Ortadoğu kavimleri 12. yüzyılda ‘yılan ve timsahlardan korunmak için’
bedenlerine deniz canavarı resimleri yaparken; 19. yüzyıl Avrupa’sındaki dövme (teocantattoo piercing)ler, ağırlıklı
biçimde ‘amblem’ değeri taşıyordu. Askerlerin, aynı meslekten kişilerin birbirlerini tanıma
aracıydı.” (Bulut 2002: 36-54).
2. İşaretler ve Bozhöyük’te dövme (teocantattoo piercing):
Resim sanatçılarının Diyarbakır ve Mardin’e gelerek dövme (teocantattoo piercing) üzerine inceleme
yapmaları, bölgenin kültür zenginliği içerisinde yer alan dövme (teocantattoo piercing) geleneğine dikkatimizi
çekmiştir.
Altı yıldır Güneydoğu Anadolu yöresinde bulunmaktayım. Bu süre
içerisinde insanların vücutlarındaki beden işaretleri (dövme (teocantattoo piercing)ler) bana çok
ilginç gelmiştir. Dünyanın birçok yerinde olduğu gibi Hunların ve daha
sonraki Türk topluluklarının sanatlarında da dövme (teocantattoo piercing) görülmektedir. İskit
(Saka) kurgan buluntularında mumyalanmış cesedin bacak ve kollarında
dövme (teocantattoo piercing) “motifi olarak hemen hemen yalnız hayvanlar ve hayvan uzuvları
kullanılmıştır. Hayvanların en çok yer verilen ve dikkati çekenleri geyik,
keçi, kedi, köpek, kurt, at, ayı ve yırtıcı kuşlar gibi ekseriyeti yabani olanlar”
——————————————————————————–
görülmektedir (Durmuş 1983: 96). Günümüzde de hayvan motifleri dövme (teocantattoo piercing)
olarak yaptırılmaktadır. Ancak Bozhöyük’te rastladığımız dövme (teocantattoo piercing)ler resim
değildir, resim yazısının düşünce yazısına (ideograma) dönüşmüş şekilleri
gibidir. Bazı beden işaretleri runik yazılara benzer. Orhun Yazıtları’ndaki
Köktürk işaretlerinden yukarıya doğru ağzı açık c işaretinin içinde üç veya
tek nokta olan nd / nt konsonuna yani güneş gibi (0) içi tek noktalı bir şekle
veya ters v şeklinde tek noktalı bir şekle, ters Y gibi ç konsonuna, yine ters Y
işaretinin kesişme noktasından artı veya haç işareti (+ / †) gibi geçen bir şekli
temsil edilen s / ş konsonuna ve > şeklindeki o / u vokaline anımsatacak
tarzda bir izlenim bırakmaktadır. Bozhöyük’teki beden işaretleri, yirmi iki
Türkmen bölüğünün hayvanlarına vurdukları işaretlere; özellikle Afşar,
Bayat, Çepni, Çuvaldur, Eymür, Karabölük, Uluyundluğ, Tutırka ve Yazğır
boylarının damgalarına da benzemektedir (Kaşgarlı 1998: 55-58).
İnceleme imkânı bulduğumuz sekiz kişideki beden işaretlerinde görülen
gizli yazıları kayıt altına almak istedik. Çünkü 58 ile 80 yaş arasında ömür
sürmüş bu insanlardan sonra belki de unutulmaya yüz tutan bu beden
işaretleri ve bu işaretlerin anlattıkları kaybolup gidecektir.
2
2.1. dövme (teocantattoo piercing)nin Yapılış Amacı ve Bozhöyük’te dövme (teocantattoo piercing)nin Yapılış Sebepleri:
Yahudilik, Hıristiyanlık ve Müslümanlık inancında ‘dövme (teocantattoo piercing)’ yasaklanmıştır. Kitab-ı
mukaddeste “ölüler için bedeninizde yara açmayacaksınız, dövme (teocantattoo piercing) işareti koymayacaksınız”
(Levilier:19128 ) emri yer alır. İslam Peygamberi’nin hadislerinde dövme (teocantattoo piercing) yasaklanmıştır
(Davudoğlu 1983: 511).
“dövme (teocantattoo piercing) motiflerinde mezar taşlarından, dokumalarımıza, mimarimizden işleme
tekniklerimize kadar uzanan ve hemen hepsinde dinsel, büyüsel, mitolojik; sosyal ve cinsel
statü, aşiret işareti niteliği taşıyan motiflerin benzerlerini bulmak mümkündür. Bu motiflerin
2
Dicle Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Çağ. Türk Lehç. ve Edb. Bölümü öğrencilerinden Züleyha
Ramazanoğlu bizim için Kızıltepe-Bozhöyük’te dövme (teocantattoo piercing) yaptırmış 13 kadınla görüşerek resimlerini kayıt altına
aldı. Künyeleri için bk. kaynak kişiler.
——————————————————————————–
kişiyi rahatsızlıklardan, nazardan koruduğuna; güzellik ve yiğitlik getirdiğine olan inanç halen
devam etmektedir” (Kadıoğlu 1996).
“dövme (teocantattoo piercing)yi yapan kişi birtakım dinsel ve büyüsel kuralları yerine getirmek zorundadır.
Çesitli model ve örneklere göre yapılan dövme (teocantattoo piercing)lerin deriye işlenişi bazen aylarca bazen de
birkaç yıl sürebilmektedir. dövme (teocantattoo piercing)nin estetik yönüne göre çok daha önem taşıyan yanı hemen
her zaman dinsel, büyüsel, iyileştirici, toplumsal ve cinsel rolleri belirleyici, bağlı bulunan
topluluğu işaret edici özelliğidir.” (Kadıoğlu 2002).
Bozhöyükte dövme (teocantattoo piercing) şu maksatlarla yapılmıştır;
a. Güzel görünmek, erkeklerin beğenisini kazanmak, evliliğe hazır olmak,
b. Şans ve baht açıklığı, evlenebilmek,
c. Kuma gelmemesi, çocuk doğurmak,
d. Küçükken nazardan korunmak, hasta olmamak ve uzun ömürlü olmak,
e. Elinin bereketli olması,
f. Yılan sokmaması ve ayağının uğurlu gelmesi.
Bunların dışında yörede (daha çok erkeklerin) hangi aşirete ait olduğunun bilinmesi
için alnın şakak tarafına ve burnun ucuna çocuğunun ölmemesi için dövme (teocantattoo piercing) yaptırdığı da
bilinmektedir. Çocuklarda ise ölmesin diye işaret parmağı ile başparmağın arasındaki perdeye
üç nokta şeklinde bir motif işlenmektedir.
2.2. Bozhöyük’te dövme (teocantattoo piercing)nin Yapıldığı Yerler ve Yapılış Şekli:
Yörede vücuda yapılan dövme (teocantattoo piercing) yerleri cinsiyete göre değişiklik göstermektedir.
Erkeklerde daha çok ellerde, isme’l-bikar denilen burun, çene, elmacık kemikleri üzerinde
birer nokta şeklinde yapılmaktadır. Bayanlarda ise ellerde kollarda, ayaklarda, alınlarda,
çenelerde, dudaklarda, yanak ve göğüslerde yapılmaktadır.
Bozhöyük’te alın, dudak,
3
çene, bilek, el, parmak, ayak bileği, ayak üzerine dövme (teocantattoo piercing)
yaptırıldığı görülmektedir. Alında daha çok güneş işareti (
¤
), dudakta haç işareti (†), çenede
küçük çarpı işaretleri (x) ile baklava dilimleri (?) ve çentikler (
‹
), yuvarlaklar (
0
) ve noktalar
(?), ayak bileği ve devamında üç çemberin içinden geçen çatal işareti (+) ile büyük d şeklinde
3
Cahiliye döneminde Arap kadınlar erkekler tarafından dudaklarının zorla öpülmesini boykot etmek için
dudaklarına yoğun bir şekilde dövme (teocantattoo piercing) yaptırırlarmış (Bulut 2002: 36-54).
——————————————————————————–
yarım ay (D), ayak üstünde ise alındaki işaretin düzeltilmiş şekli ile üç nokta (???), el
bilğinde ise çentikleri artırılmış güneş işareti (0) ve tarak (‡), el üstünde çenedeki şekillerin
daha genişletilmiş biçimleri ve çentikli çarpı işaretinin üst üçkeninde bir beş köşeli yıldız,
yüzük ve orta parmakta ise küçük bir artı (+) işareti resmedilmiştir. Oval ve düz çizgiler ile
noktalar olumlu bir imaj bırakırken çapraz, köşeli ve verevine işaretler olumsuzluklara karşı
tepki; artı, haç, yıldız, güneş işaretleri ve oval şekiller ise dinî bir duygu telkin etmektedir.
Bizim incelediğimiz beden işaretlerinin coğrafyası aşiretlerin yayılış sahasına göre
Bağdat, Suriye ve Muş üçgeni arasındaki bölgeyi kapsamaktadır. Yöredeki birçok aşiret, bu
beden işaretlerini kullanmaktadır. dövme (teocantattoo piercing)ye yörede “dek, “vesm” ve “veşm”, dövme (teocantattoo piercing) işini
yapan erkeklere “dekkak”, bayanlara ise “dekkabe”, dövme (teocantattoo piercing) yaptıran erkeklere “medkuk”,
kadınlara “medkuke” denilmektedir. dövme (teocantattoo piercing) yapmakta kulanılan malzemeler “el-merare”
denilen safra yani “öd”, “siraç” denilen idare lambasından elde edilen “is”, “Halîb Ümmül-
Bint” denilen kız çocuğu annesi sütünden oluşmaktadır. dövme (teocantattoo piercing) “Merbaiye” denilen bahar
mevsiminin başında yaptırılır. dövme (teocantattoo piercing) yapımında “ibre” denilen birbirine iple bağlanmış bir
veya birden fazla dikiş iğnesi kullanılmaktadır. Siraçtan elde edilen is ile kız çocuğu emziren
annenin sütü, öd sıvısı bir kabın içinde karıştırılır. Bu karışım bir müddet bekletilir. Bilahare
medkukun, dövme (teocantattoo piercing) yaptıranın istediği yere dekkak tarafından işlenir. İşaretlerin şekli
bozulmasın diye ergenlik döneminden sonra dövme (teocantattoo piercing) yaptırmayı tercih ederler.
Dinin temel kaynaklarına rağmen yasaklanan dövme (teocantattoo piercing), bir beden işareti olarak
Bozhöyük’te kullanılmıştır. Hatta Mardin’den turistik bölgelere giderek dövme (teocantattoo piercing) yapan
kadınların olduğunu, Kapadokya civarında daha çok dövme (teocantattoo piercing) yaptıklarını da, dövme (teocantattoo piercing) yaptıran
öğrencilerimden öğrendim.
4
Ancak ellerine yaptırdıkları dövme (teocantattoo piercing)lerin şekillerini kendileri tarif
etmiş. Yörenin beden işaretleri artık unutulmak üzeredir.
3. Sonuç:
Tarihin derinliklerinden insan vücuduna taşınan beden işaretleri, kırsal kesimde bir
yaşlı âdeti olarak kalırken, gelişmiş şekliyle kentsel alanda gençler arasında resim motifleriyle
moda olmuştur. Bozhöyük’teki beden işaretleri ise runik yazılara benzemektedir.
Bozhöyük’teki geleneksel tekniklerle yapılmıştır. Yörede dövme (teocantattoo piercing) yapmasını bilenler turistik
bölgelere giderek bu sanatlarını Baraklar gibi geçim kaynağı olarak icra etmektedirler.
Şehirlerde dövme (teocantattoo piercing) yapan atölyeler de vardır. Karar verme merciinde bulunanların dövme (teocantattoo piercing)
4
Dicle Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Çağ. Türk Lehç. ve Edb. Bölümü öğrencilerinden Senem Karadaş
(Kırşehirli).
——————————————————————————–
yaptırmayı bir yasal düzenlemeyle kontrol altına almaları gerekir. dövme (teocantattoo piercing) üniversitelerde bir
sanat dalı olarak incelenmektedir, bunun için çok geç kalmadan ülke bölge bölge taranmalı ve
bir arşiv yapılmalıdır. dövme (teocantattoo piercing) konusunda ressamlar, ilahiyatçılar, hekimler, sanat tarihçileri,
filologlar, arkeologlar ve antropologlar bir ekip olarak çalışmalıdır.
Çalışmamızda 13 kaynak kişi ve 60 dövme (teocantattoo piercing) terimi üzerinde durduk. dövme (teocantattoo piercing)nin tarihini
ve Bozhöyük’teki şeklini ele aldık. Bozhöyük’te tespit ettiğimiz beden işaretleri ve
oluşturduğumuz küçük sözlük bundan sonraki araştırmalara bir katkı sağlar ümidiyle
incelememizi saygıyla bilgilerinize sunuyorum.
Sözlük:
Aşağıdaki kelimeler, kaynakçada gösterilen eserlerden ve kendi kaynak kişilerimizden alınarak bundan
sonraki araştırmacılara yardımcı olmak amacıyla oluşturulmuştur.
Ana Tanrıça: dövme (teocantattoo piercing)lerdeki yılan, boğa, kuş, kartal, inek, geyik, ceren, birbirine sarılı çift yılan, daire
halka halhal, nokta, üçgen, sekizgen, kare, ikiye bölünmüş dörtgen, içinde yuvarlak noktaları olan geometrik
şekillerin hemen tümü şu veya bu şekilde Ana Tanrıça’yı kutsamayı, dolayısıyla hayat kaynağı olan annenin
doğurganlığını, döl bereketini, kadın rahmini, anne karnına düşen spermin yumurtayı döllemesini, ceninin
gelişim evrelerini ve nihayetinde hayat ve ölümü imgeler.
Arap harfleri motifi: Gaziantep yöresinde erkeklerde görülen dövme (teocantattoo piercing) şekilleridir.
Ay motifi: Yaşam kaynağını, sonsuz yaşam isteğini simgelemektedirler
Ayyıldız motifi: Kadıoğlu’nun 1994 yılında Çankırı’da bir Türkmen köyünde yaptığı çalışmada ise 50-
55 yaş civarındaki kadınlarda, burnun üst kısmı ve alnın ortasında bulunan ay-yıldız şeklinde dövme (teocantattoo piercing)nin dışında
vücudun başka hiçbir yerinde dövme (teocantattoo piercing)nin bulunmaması dikkati çekmiştir.
Ceren motifi: Çene altından başlayarak, boyunda devam eden ve iki göğüste şekillenen ceren
motifidir.
Tarak ve ayna motifi: Kadınlarda el üstü ve ayak bileklerinde rastlanan tarak ve ayna şekilleridir.
Halka motifi: dövme (teocantattoo piercing) desenleri arasında ayak bileklerinde halka motifleri önemli yer tutmaktadır.
Dek: 1. metin, teks. 2. büyük aşık kemiği. 3. puan. 4. dövme (teocantattoo piercing). 5. benek.
Dekkak : dövme (teocantattoo piercing) işini yapan erkek.
Dekkake: dövme (teocantattoo piercing) işini yapan kadın.
Deri: Deri eşsiz ve son derece ilginç bir organdır.Bir yetişkinin bedenini kaplayan deri ortalama olarak
3 m
2
den biraz fazladır ve ağırlığı tüm vucut ağırlığının % 15 i kadardır. 1 cm
2
deride milyonlarca hücre, sıcak,
soğuk ve ağrıyı hissetmek için binlerce sinir ucu vardır. Ayrıca yağ bezleri, kıl dibi kesecikleri ve ter bezleri
derinin parçasıdır. Bu karmaşık yapıyı besleyen milyonlarca kılcal kan damarı da inanilmaz bir şebekeyle deriye
yayılmıştır. Ortalama deri kalınlığı yine yetişkin bir insanda 2,5 mm ye kadar olmakla beraber yer yer çok ince
(örneğin göz kapaklarında) yer yer de el araları ve ayak tabanlaıinda olduğu gibi çok kalındır.
——————————————————————————–
Dermis: Epidermisin altındaki tabakaya denir. Derinin % 90 ını oluşturur. Bu tabakada güçlü beyaz
lifler ve içinde damarların, kas hücrelerinin,sinir hücrelerinin, lenf kanallarının, kıl foluküllerinin ve bezlerin
bulunduğu bu tabaka asla piercing uygulanmaması gereken tabakadır.
Dolgu: Derinin altında iğne ve iplikle açılan boşluğa zerk edilen dövme (teocantattoo piercing) malzemesi.
dövme (teocantattoo piercing) boyası: dövme (teocantattoo piercing) için üretilmiş özel boyalar.
dövme (teocantattoo piercing) fuarı: Uluslararası ilk dövme (teocantattoo piercing) fuarı 1970 yılında yapıldı.
dövme (teocantattoo piercing) iğnesi: Paslanmaz çelikten yapılmış özel iğneler.
dövme (teocantattoo piercing) sanatı: Avrupa’da bir bir güzel sanatlar dalı olarak kabul edilmektedir. Ülkemizde de tez
konusu olarak ele alınmaktadır.
dövme (teocantattoo piercing) : Yok edilemeyen bir boya maddesinin belirli bir teknikle derinin alt yüzeyine işlenmesidir.
dövme (teocantattoo piercing)nin acısı: dövme (teocantattoo piercing), yapıldığında acı verir ama, bu keyifli bir acıdır. Bu acı daha sonra bedenine
güzellik katar, ona yeni anlamlar yükler. Kadınlar için zarifliğin, soyluluğun, güzelliğin; erkekler için gücün
belirtisidir. Kötülüklerden koruyacağına, ömrü uzatacağına inanılır.
Dövün: dövme (teocantattoo piercing)yi yaptıracak kişi veya “gurbet” tarafından belirlenen şekillerin yanmış kibrit çöpü
yardımı ile vücut üzerine çizilmesi.
Dövün motifi: 1991 yılında Gaziantep Barak bölgesinde yapılan araştırmalarda 40-45 yaşın üzerindeki
erkek ve kadınların el, yüz ve vücutlarında yörede “dövün” olarak adlandırılan dövme (teocantattoo piercing)lere rastlanmıştır. Bu
kişilerde el, yüz ve vücudun çeşitli bölümlerinde dövün bulunur; 18-20 yaş civarı genç kızlarda ise yalnız sağ
yanakta bir nokta şeklinde dövün yer alır.
Dudak dövme (teocantattoo piercing)si: Kadın dudaklarındaki yoğun dövme (teocantattoo piercing)lere dair rivayetler çeşitli. Birine göre, İslam öncesi
zamanlarda Mekke pazarında bir erkeğin bir kadını zorla öpmesini protesto eden kadınlar, dudaklarını
boyamışlar ve dudak dövme (teocantattoo piercing)si böylece başlamış. Bir başka rivayette de bu dövme (teocantattoo piercing)nin utanç belgesi olarak
yapıldığı anlatılıyor.
El-Merare: dövme (teocantattoo piercing) yapmakta kullanılan safra veya öd gibi malzemelerin genel adıdır.
Epidermis tabakası: En üst tabakadır. Deriyi oluşturan hücreler epidermisin %95 ini oluşturur. Üst
derinin altı ise yağ bezi adı verilen dokudur. Dolayısıyla piercing takısının uygulanacağı bölge burasıdır. İğne
derinin enfazla 1mm altına girecek şekilde ayarlanır.
Gölgeleme: Resimde gölge oluşturma, gölge ile resme hacim verme.
Gurbet: Gaziantep Barak bölgesinde geçimini dövme (teocantattoo piercing) yaparak, boncuk, iğne gibi ufak tefek gereçler
satıp, karşılığında yumurta, arpa, buğday vb. alarak karşılayan küçük gezici gruplar.
Gurbet motifi: Gaziantep yöresinde “gurbet” adı verilen, geçimini boncuk, iğne gibi ufak tefek gereçler
satıp, karşılığında yumurta, arpa, buğday vb. alarak karşılayan küçük gezici gruplar tarafından, 15-20 yıl
öncesine kadar isteyenlere dövün yapıldığı, şimdi ise bu uygulamanın devam etmediği belirtilmiştir. Dövün
yapılmadan önce, dövme (teocantattoo piercing)yi yaptıracak kişi veya “gurbet” tarafından belirlenen şekiller yanmış kibrit çöpü
yardımı ile vücut üzerine çizilir. Üç ya da dokuz adet halinde (bu rakamların mistik özelliği bilinmektedir) bir
araya getirilerek sıkıca bağlanan iğnelerle deri dövülür; koyun ödü ve kazanların altından toplanan isle
hazırlanan karışım, bu dövülme sırasında altderiye yerleştirilir. Kabuk bağlayan bu yara zamanla iyileşir ve
desen belirir.
Günedoğu’da dövme (teocantattoo piercing) modası: Bu coğrafyadaki dövme (teocantattoo piercing), yaşlı modasıdır.
——————————————————————————–
Güneş motifi: Erkeklerin sağ şakaklarında dokuz noktayla yapılmış güneş kursu, onu taşıyanın her daim
sağduyulu, akıllı ve zeki olacağına, ahirette yanmayacağına delaletmiş. Çok rastlanan güneş ve ay motifleri
yaşam kaynağını, sonsuz yaşam isteğini simgelemektedirler.
Haç motifi: Haç motifi Hıristiyanlığın bir simgesi diye bilinse de gerçekte bu motifin tarihi çok daha
eskilere uzanıyor. Renkleriyle birlikte uğurlu yön bildirdiğine, kötü bakışların etkisini yokettiğine inanılıyor.
Ucu içe dönük okun deldiği daire ise döllenmenin bir göstergesi olarak doğurganlık ve bereketi simgeliyor.
Halîb Ümmül-Bint: Bebeği kız olan annenim dövme (teocantattoo piercing) yapımında kullanılan taze sütü.
Hapishane veya askeriye tekniği: İğneye iplik sarıp boyaya daldırarak derinin alt yüzeyine işleme
yöntemiyle dövme (teocantattoo piercing) yapmak.
Hayat ağacı motifi: Kadınlarda boyundan göğüse inen hayat ağacı motifi Ana Tanrıça inanışından
kaynaklanıyor. Hayat kaynağı annenin doğurganlığını, ceninin gelişim evrelerini ve nihayet hayat ile ölümü
imgeliyor.
İbre: dövme (teocantattoo piercing) yapımında kullanılan dikiş iğnesi ve ipleri.
İs: dövme (teocantattoo piercing) yapılırken en çok kullanılan boya maddesi istir. İsle birlikte çivit, antimuan tozu, kavrulup
dövülmüş kemik tozu, çeşitli bitki özleri, safran ve kına da kullanılır. Bu malzemelere göre deride beliren izler
kırmızıya yakın bir tonda olabilir.
İsme’l-bikar: Erkeklerde daha çok ellerde, burun, çene, elmacık kemikleri üzerinde birer nokta şeklinde
yapılan dövme (teocantattoo piercing)lerin genel ismidir.
Japon tekniği: Çok canlı renklerle ejderha resimlerinin işlendiği dövme (teocantattoo piercing) şekli.
Kabuk: dövme (teocantattoo piercing) yapılan organ mendille silinip bezle sarılıyor, yara yaklaşık üç gün içinde kabuk
bağlıyor, kabuk sıyrılınca dövme (teocantattoo piercing) ortaya çıkıyor.
Kentsel yaşamda dövme (teocantattoo piercing) modası: Günümüzde Batı’da çok yaygın bir uygulama alanı bulunan dövme (teocantattoo piercing),
kentsel yaşamda özellikle gençler arasında giderek daha çok ilgi çeken bir süslenme biçimine dönüşmüştür.
Kontur: Resimde nesneyi belirgin gösteren çevre çizgisi.
Medkuk: dövme (teocantattoo piercing) yaptıran erkeklere verilen addır.
Medkuke: dövme (teocantattoo piercing) yaptıran kadınlara verilen addır.
Merbain: Baharın soğuk geçen günlerine verilen addır.
Merbaiye: dövme (teocantattoo piercing) yaptırma zamanı, baharın başlangıç zamanına verilen ada denir.
Mezar motifi: Kızılcahamam’da “Yenge Mezarı” olarak anılan kadın mezarlarının başucuna konulan
tahta işaretleri dövme (teocantattoo piercing)lerde görülmektedir..
Pasifik yerlileri veya Eskimo tekniği: Çapa biçiminde bir çubuğun üzerine başka bir çubukla çekiçleme
vurma yöntemi ile dövme (teocantattoo piercing) yapma.
Pirsing: İğnenin iliğine geçirilen iple deriye boya işleme, küçük takılar takma. 1980’lerde sektörel
uygulamaya geçen dövme (teocantattoo piercing) ve beraberinde İngilizce bir kelime olan piercing ile birlikte anılmaya ve sektör haline
gelmeye başladı.
Runik motif: Köktürk işaretlerine benzeyen, daha çok verevine ve köşeli dövme (teocantattoo piercing) işaretleri.
——————————————————————————–
Rus tekniği: Rus mafya üyeleri hapishanedeyken ellerine dört duvar arasında olduklarını anlatan beş
nokta veya ihbarcı olmadıklarını anlatan ve görmedim, duymadım, konuşmadım anlamına gelen üç nokta
dövme (teocantattoo piercing)lerini yaptırırlarmış.
Samuel O’Reilly tekniği: dövme (teocantattoo piercing) makineleriyle uygulama yapılmaktadır. İlk elektrikli dövme (teocantattoo piercing) makinesi
1890’lı yıllarda kullanılmıştır.
Sirac : İdare lambasından elde edilen istir.
Sterlizatör: Kullanılacak aletler mutlaka steril edilmiş olmalıdır. Sterilizasyon; kullanılacak
malzemelerde ısı ve çeşitli deterjanlarla sağlanmaktadır. Parçalar ultrasonic cleaner (bu cihaz, ses dalgalarıyla
metalin üzerindeki boya kan gibi parçaları söker atar) cihazı ile temizlendikten sonra, özel deterjanda bekletilir
1saat, daha sonra kesin sterilizasyon için kuru hava sterilizatöründe (dişçilerin kullandıkları cihaz) 1saat ısıya
tabi tutulur ve böylece tüm viral, mikobiyal ve bakteriyel enfeksiyonların önüne geçilir. Bir dövme (teocantattoo piercing)cide kuru
hava sterilizatörü bulunması zorunludur.
Tatto: Mitolojide ise dövme (teocantattoo piercing)yle ilgili çok çeşitli söylentiler vardır. Evrenin tanrıları, dövme (teocantattoo piercing) tanrısı ve
balıkların desenleri ile renklerin yaratıcısı Bilge Tohu’nun bilgece bakışları altında Ta Tau sanatını icra etmişti.
Ta Tau bugün Tattoo adıyla anılan dövme (teocantattoo piercing)ye adını veren tanrı olarak bilinir. Bir gün Mata Mata Arahu ve Tura-i
Po adındaki tanrılar Tanrıça Hina’yı baştan çıkarabilmek için yeryüzüne indiler. Ve vücutları mavi desenlerle
kaplandı. Bundan sonra insanlar kendilerini tanrılara beğendirmek için vücutlarını farklı farklı desenlerle
kapladılar. Ve herkes aslında tanrıları taklit etti. 18. yüzyılın batı denizcileri ise vücutlarına köpekbalığı, yunus,
kılıç, çapa resimleri çizdirmiş, sevgililerinin isimlerini yazdırmışlardı. Bazı figürler ise denizde yol aldıkları her
beş bin mili ifade ediyordu.
Toz tekniği: dövme (teocantattoo piercing) yapmada isin yanı sıra kül, çivit, antimuan tozu, kibrit tozu, güherçile, kavrulup
dövülmüş kemik tozu, çini mürekkebi, susam yağı, çeşitli bitki özleri, safran, hayvan ödü ve kına katkı maddesi
olarak kullanılır.
Tüy tekniği: Güneydoğu’da herhangi bir kümes hayvanının tüyünün ucuna iplikle bağlanan iğneyle
uygulanır. Burada kullanılan boya malzemesi anne sütü ve is (kurum) ten elde edilir.
Ultrasonic cleiner: Temizleme cihazı.
V motifi: Karın üzerinde V veya V’li haç işareti, baş ağrısını önlermiş.
Vesm: dövme (teocantattoo piercing)nin Arapçadaki karşılığıdır, bk. dek.
Yakma tekniği: Diğer bir teknik, açılan yarıklara barut, kibrit ve güherçile içeren karışımları yayarak
ateşlemektir. Yanan deride hiçbir zaman çıkmayan mavi bir yanık izi oluşur.
Yıldız motifi: Bozhöyük’te çapraz işaretinin üstündeki üçkenin içerisinde ay-yıldızdaki gibi beş köşeli
yıldız vardır.
——————————————————————————–
Kaynak Kişiler:
13 kadının beden işaretleri değerlendirildi.
Kaynaklar:
a. Kitap, dergi ve tezler:
BULUT Faik (2002), “dövme (teocantattoo piercing)”, Atlas Dergisi, Sayı 113, Ağustos, s. 36-54.
CAN İbrahim (1991), Beden Resimleri “dövme (teocantattoo piercing)”, İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Resim Bölümü Resim Anasanat Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
DAVUDOĞLU Ahmet (1983), Sahihi Müslim Tercüme ve Şerhi, İstanbul: Sönmez Neşriyat, Cilt 9, 511-512.
DİYARBEKİRLİ, Nejat (1972), Hun Sanatı, İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, s. 59-60
DURMUŞ İlhami (1983), İskitler (Sakalar), Ankara: TKAE yayınları: 141.
GÜLEN Abdülkadir (1975), “Mardin’in Kızıltepe Yöresinde Dak ve Döğmeler”, Türk Folklor Araştırmaları,
Cilt 13, Sayı 311, s. 7334-7335.
HANÇERLİOĞLU Orhan (2000), “dövme (teocantattoo piercing)”, Dünya İnançlar Sözlüğü, (3. baskı), İstanbul: Remzi Kitabevi, s.
122.
İVGİN Hayrettin (1979): “Gerede’nin Aşağı Ovacık Köyünde Mezar Taşları”, Türk Folkloru, Cilt: 1, Sayı: 1,
s. 20-22.
KADIOĞLU Nihal (1996), “Anadolu’nun Bazı Yörelerinde dövme (teocantattoo piercing) Adeti ve Bu Adetin Çağdaş Yaşamdaki
Yeri”, I. Türk Halk Kültürü Araştırma Sonuçları Sempozyumu, Bildiriler I, Ankara: Hagem Yayınları,
s. 222-227.
KADIOĞLU Nihal (2002), “Anadolu’nun Bazı Yörelerinde dövme (teocantattoo piercing) Adeti ve Bu Adetin Çağdaş Yaşamdaki
Yeri” ve “Doğunun Tenindeki Nakış”, Atlas Dergisi, Ağustos, Sayı 113.
KARAMAĞRALI, Beyhan (1980), “Türk Damgalarının Devamlılığı Hakkında”, Türk Dünyası Araştırmaları
Dergisi, Yıl:2, Cilt:2, Sayı:9, s. 18.
KAŞGARLI Mahmud (1998), Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi I, Cilt I, (4. baskı), (Çeviren: Besim Atalay),
Ankara: TDK yayınları, s. 55-58.
KUM Naci (1963), “Türkmen Barakları”, Türk Etnografya Dergisi, Sayı: VI, 1963, s. 27-65.
ONAY Ahmet Tâlat (1996), Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, İstanbul: MEB yayınları,, s. 193-194.
ÖRNEK Sedat Veyis (1978), Budunbilim Terimleri Sözlüğü, Ankara: TDK yayınları, s. 388.
TAŞGIN Ahmet (2001), “Siverek’te dövme (teocantattoo piercing) Geleneği”, Tarihte Siverek Sempozyumu Bildirileri, Siverek
Kaymakamlığı: 13-14 Ekim 2001, s. 229-233.
YARAN Rahmi (1994), “dövme (teocantattoo piercing)”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 9 İstanbul: Diyanet Vakfı
yayınları, s. 521.
YILDIRIM Deniz (2000), Baraklar ve dövme (teocantattoo piercing), Ankara: Anakara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi
Sosyal Antropoloji Bölümü Etnoloji Anabilim Dalı, Lisan Tezi.
b. Genelağ (İnternet) adresleri:
——————————————————————————–
teocantattoo.com
folklor.org.tr/
hurriyetim.com.tr/haber/
rgbgrup.com/tattooo/
yasamdersleri.com/
zaman.com.tr/2002/08/02/kultur/